یک سال در میان ایرانیان ( ادوارد گرانویل براون – ذبیح الله منصوری )

نظر به اینکه اغلب ایرانی ها مرحوم پروفسور ادوارد براون (Edward Granville Browne) انگلیسی را می شناسند و به خدمات برجسته او نسبت به ایران آشنا هستند، و از این نویسنده و دانشمند بزرگ در ایران تاکنون چند کتاب منتشر شده، تصور نمی کنیم که معرفی او، به وسیله مترجم ، لزومی داشته باشد. خاصه آنکه سرد نیسن راس (Sir E Denison Rass) مستشرق و دانشمند معروف ، که او نیز در ایران نزد طبقه باسواد و منورالفکر معروفیت دارد ، مقدمۀ مفصلی راجع به شرح حال پروفسور ادوارد براون نوشته که در آغاز این کتاب از نظر خوانندگان می گذرد.
همان طور که دنیسون راس اشاره می نماید ، ادوارد براون به راستی عاشق ایران بوده و وقتی وارد ایران مخصوصاً شیراز می شود، حال او عیناً شبیه به عاشقی است که به وصال معشوق رسیده باشد.
این کتاب محتوی شرح مشاهدات او در ایران است. براون از راه ترکیه وارد ایران شده و بعد از عبور از تبریز و تهران و اصفهان ، به شیراز و یزد و کرمان رفته و سپس از آنجا به تهران مراجعت نموده و از راه مازندران و بندر مشهد سر از ایران خارج شده است. در این سیاحت نامه ، نویسنده بیشتر به روحیۀ هموطنان ما توجه دارد و چون یک مرد سیاح، خصوصاً اگر دانشمند باشد ، می خواهد از هر چیزی مستحضر گردد، ادوارد براون هنگام مسافرت به ایران با فرق مختلف تماس گرفته و صحبت کرده است. مخصوصاً راجع به فرقۀ بابی و بهائی که تازه در ایران پیدا شده بودند و او در خارج از ایران اطلاعات ناقص از آنها داشت و می خواست بفهمد که آنها که هستند و چه می گویند….